Choroby ci\u015bnieniowe (lub zaburzenia ci\u015bnieniowe, ang. decompression illness, DCI) s\u0105 fascynuj\u0105cymi stanami, które czaj\u0105 si\u0119 gdzie\u015b z ty\u0142u g\u0142owy, przypominaj\u0105c nam, \u017ce jeste\u015bmy wra\u017cliwi na urazy i ograniczaj\u0105c nasz\u0105 ch\u0119\u0107 eksplorowania g\u0142\u0119bin gro\u017c\u0105c potencjalnymi konsekwencjami. Niezale\u017cnie czy wynurzamy si\u0119 z g\u0142\u0119bin, czy podró\u017cujemy na du\u017ce wysoko\u015bci, wraz z ruchem od \u015brodka ziemi ci\u015bnienie otoczenia spada. W sprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach to mo\u017ce zainicjowa\u0107 z\u0142o\u017con\u0105 gr\u0119 pomi\u0119dzy fizyk\u0105 i fizjologi\u0105, która prowadzi do powstania urazu.<\/p>\n
Nurkowie staj\u0105 w obliczu dwóch typów urazów zwi\u0105zanych z dekompresj\u0105: chorob\u0105 dekompresyjn\u0105 (decompression sickness, DCS) i t\u0119tniczym zatorem gazowym (arteria gas embolizm, AGE), Cz\u0119sto te stany \u0142\u0105czy si\u0119 w jedn\u0105 grup\u0119, któr\u0105 nazywa si\u0119 zespó\u0142 zaburze\u0144 dekompresyjnych (ang. Decompression illness, DCI). Maj\u0105 wspólne pochodzenie z procesu dekompresji, ale znacz\u0105co ró\u017cni\u0105 si\u0119 przyczynami.<\/p>\n
AGE jest urazem, który jest przyczyn\u0105 29 procent zgonów w wypadkach nurkowych. Prawdopodobnie \u0142\u0105czy si\u0119 z niedostatecznym zapasem gazu oddechowego, który jest czynnikiem wywo\u0142uj\u0105cym oko\u0142o 41 procent wypadków nurkowych1. Zator jest rzeczywist\u0105 lub potencjaln\u0105 blokad\u0105 naczy\u0144 krwiono\u015bnych przez cia\u0142o obce. Mo\u017ce to by\u0107 gaz, grudka zakrzep\u0142ej krwi, t\u0142uszcz, guz, p\u0142yn owodniowy czy bakterie. I przypadku AGE u nurków, zator jest spowodowany przez gaz w obiegu t\u0119tniczym, który dosta\u0142 si\u0119 tam w wyniku rozd\u0119cia p\u0142uc lub barotraumy p\u0142uc (fizyczny iraz tkanki p\u0142uc na skutek ró\u017cnicy ci\u015bnie\u0144). Te urazy umo\u017cliwiaj\u0105 gazowi oddechowemu przedosta\u0107 si\u0119 z p\u0119cherzyków p\u0142ucnych i wnikn\u0105\u0107 w obieg t\u0119tniczy.<\/p>\n
Prawo Boyle’a – które mówi, \u017ce obj\u0119to\u015b\u0107 pewnej ilo\u015bci gazu zwi\u0119ksza si\u0119 wraz ze spadkiem ci\u015bnienia – t\u0142umaczy, mechanizm rozd\u0119cia p\u0142uc przy wynurzaniu si\u0119. To prawo dzia\u0142a równie\u017c w drug\u0105 stron\u0119: obj\u0119to\u015b\u0107 gazu spada wraz ze wzrostem ci\u015bnienia podczas zanurzania si\u0119. Nurkowie s\u0105 najbardziej zagro\u017ceni barotraum\u0105 p\u0142uc na ma\u0142ej g\u0142\u0119boko\u015bci. Najwi\u0119ksza ró\u017cnica ci\u015bnie\u0144 jakiej poddawani s\u0105 nurkowie pod wod\u0105 (w porównaniu z ci\u015bnieniem na powierzchni) ma miejsce na pierwszych 3-4 metrach.<\/p>\n
Rozszerzanie si\u0119 gazu poza punkt, w którym p\u0119cherzyk mo\u017ce to wytrzyma\u0107, skutkuje uszkodzeniem tkanki p\u0142uc i umo\u017cliwia gazowi oddechowemu uciec w \u017cy\u0142y p\u0142ucne, które kieruj\u0105 natlenion\u0105 krew do serca. Gdy to si\u0119 stanie, gaz mo\u017ce przej\u015b\u0107 przez serce i trafi\u0107 wraz z krwi\u0105 do mózgu, gdzie mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 ostre urazy neurologiczne. Szybko\u015b\u0107 z jak\u0105 to si\u0119 dzieje wyja\u015bnia gwa\u0142towne pojawienie si\u0119 symptomów po nurkowaniu – AGE pojawia si\u0119 w ci\u0105gu minut.<\/p>\n
Barotrauma p\u0142uc mo\u017ce równie\u017c objawi\u0107 si\u0119 jako powietrze zbieraj\u0105ce si\u0119 w \u015bródpiersiu (obszar w klatce piersiowej pomi\u0119dzy p\u0142ucami), który okre\u015bla si\u0119 jako odma \u015bródpiersiowa, albo jako odma p\u0142ucna (gdy powietrze zbiera si\u0119 w przestrzeni klatki piersiowej na zewn\u0105trz p\u0142uc). Najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem dla nurków jest AGE, które atakuje mózg, czyli stan znany jako mózgowy t\u0119tniczy zator gazowy (ang. Cerebral arterial gas emboliom, CAGE).<\/p>\n
Symptomy CAGE manifestuj\u0105 si\u0119 na powierzchni lub tu\u017c przy niej natychmiast po nurkowaniu. Oko\u0142o 50 procent nurków, którzy zostali dotkni\u0119ci przez CAGE natychmiast traci przytomno\u015b\u0107. Inni mog\u0105 mie\u0107 zmienione stan \u015bwiadomo\u015bci lub utrat\u0119 koordynacji lub si\u0142y, które s\u0105 objawami i symptomami udaru i wynikaj\u0105 z ograniczonego przep\u0142ywu krwi do cz\u0119\u015bci mózgu. Co, którzy prze\u017cyj\u0105 pocz\u0105tkowy uraz mog\u0105 spontanicznie odzyska\u0107 przytomno\u015b\u0107 w ci\u0105gu kilku minut, wykazuj\u0105c ró\u017cne stopnie urazu neurologicznego lub powróci\u0107 do normalnego funkcjonowania.<\/p>\n
Niezale\u017cnie od pozornej normalno\u015bci, wszyscy poszkodowani w wyniku barotraumy p\u0142uc, AGE lub CAGE powinni by\u0107 niezw\u0142ocznie zbadani przez lekarza w szpitalnym oddziale ratunkowym. Znane s\u0105 przypadki ponownego pojawienia si\u0119 symptomów neurologicznych u pacjentów, którzy rzekomo odzyskali zdrowie. Wszyscy lekarze hiperbaryczni zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce ka\u017cdy, kto mia\u0142 objawy urazu neurologicznego po nurkowaniu powinien by\u0107 poddany badaniu. Osoby ze zdiagnozowan\u0105 AGE powinni otrzyma\u0107 leczenie tlenem hiperbarycznym (leczenie w komorze hiperbarycznej).<\/p>\n
Tomografia komputerowa g\u0142owy jest cz\u0119sto elementem diagnostyki takich pacjentów po przybyciu do szpitala. Wa\u017cne jest, aby szybko oceni\u0107 stopie\u0144 uszkodzenia mózgu lub wyst\u0105pienie udaru przed pocz\u0105tkowym leczeniem w komorze hiperbarycznej. Nie chodzi o to, \u017ce ta procedura mo\u017ce pogorszy\u0107 stan pacjenta, ale poniewa\u017c krwotok w obszarze mózgu wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Wykluczenie krwotoków wewn\u0105trzczaszkowych i skrzepów krwi, które równie\u017c mog\u0105 by\u0107 przyczyn\u0105 ostrych stanów neurologicznych, jest wa\u017cnym krokiem, poniewa\u017c brak tych czynników potwierdza diagnoz\u0119 zwi\u0105zanego z nurkowaniem AGE i uzasadnia terapi\u0119 hiperbaryczn\u0105.<\/p>\n
DCS jest zwi\u0105zane z nasycaniem si\u0119 gazem oboj\u0119tnym (azotem lub helem) tkanek i wynurzaniem si\u0119 do \u015brodowiska z obni\u017conym ci\u015bnieniem otoczenia, gdzie eliminacja gazu mo\u017ce doprowadzi\u0107 do formowania si\u0119 p\u0119cherzyków. A to wywo\u0142uje stan zapalny i uraz tkanek.<\/p>\n
Aby zrozumie\u0107 t\u0119 chorob\u0119 nale\u017cy pozna\u0107 prawa gazowe Boyle’a, Henry’ego i Daltona. Prawo Boyle’a wyja\u015bnia, dlaczego zanurzaj\u0105c si\u0119 musimy wdycha\u0107 coraz wi\u0119cej moleku\u0142 gazu z ka\u017cdym oddechem, aby utrzyma\u0107 ci\u015bnienie w p\u0142ucach równe ci\u015bnieniu otoczenia. Zwi\u0119kszona ilo\u015b\u0107 moleku\u0142 gazu w p\u0142ucach w porównaniu do ich zawarto\u015bci w krwi i tkankach wytwarza gradient ci\u015bnienia, który zgodnie z prawem Henry’ego powoduje rozpuszczanie si\u0119 gazu w krwi. Które z tych moleku\u0142 i w jaki sposób b\u0119d\u0105 absorbowane przez krew definiuje prawo Daltona, a wp\u0142yw na to maj\u0105 ró\u017cnice w przep\u0142ywie krwi do ró\u017cnych cz\u0119\u015bci cia\u0142a cz\u0142owieka.<\/p>\n
Im d\u0142u\u017cej i g\u0142\u0119biej nurkujemy, tym wi\u0119cej gazu zaabsorbuje nasz organizm. Gdy dostatecznie du\u017ca ilo\u015b\u0107 cz\u0105steczek gazu oboj\u0119tnego wytr\u0105ci si\u0119 z roztworu podczas wynurzania i utworzy p\u0119cherzyki, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do lokalnych i ogólnosystemowych stanów zapalnych, którym towarzyszy reakcja naczyniowa. To mo\u017ce potencjalnie prowadzi\u0107 do szeregu objawów klinicznych. W odró\u017cnieniu od AGE, p\u0119cherzyki DCS mog\u0105 istnie\u0107 w obiegu \u017cylnym i w tkankach, ale symptomy mog\u0105 nie wyst\u0105pi\u0107 przez wiele godzin od nurkowania.<\/p>\n
DSC jest zwi\u0105zany z ilo\u015bci\u0105 gazu oboj\u0119tnego (stres dekompresyjny) i obecno\u015bci\u0105 p\u0119cherzyków we krwi. Mimo, \u017ce du\u017ca ilo\u015b\u0107 p\u0119cherzyków (mierzona w badaniu ultrasonograficznym) nie jest sposobem diagnostyki DCS, wskazuj\u0105 na podwy\u017cszony poziom stresu dekompresyjnego i bardziej s\u0105 \u0142\u0105czone z wyst\u0105pieniem DCS ni\u017c w przypadku ma\u0142ej ilo\u015bci p\u0119cherzyków. Czas wyst\u0105pienia symptomów jest zwi\u0105zany z ilo\u015bci\u0105 gazu oboj\u0119tnego: wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 wi\u0105\u017ce si\u0119 z szybszym wyst\u0105pieniem symptomów. Fascynuj\u0105cym aspektem DCS jest to, \u017ce symptomy DCS pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto znacznie pó\u017aniej ni\u017c moment wykrycia p\u0119cherzyków. Przez to, wykrycie p\u0119cherzyków jest tylko wska\u017anikiem stresu dekompresyjnego, ale nie jest kryterium diagnostycznym.<\/p>\n
Obecne badania DCS koncentruj\u0105 si\u0119 na markerach biologicznych, które mog\u0105 by\u0107 wykryte we krwi. Badacze sprawdzaj\u0105 potencjalne zwi\u0105zki pomi\u0119dzy stresem dekompresyjnym a obecno\u015bci\u0105 mikrocz\u0105steczek membranowych (zwi\u0105zanych z b\u0142on\u0105 komórkow\u0105 cz\u0105steczek zrzuconych z ró\u017cnych typów komórek) we krwi. Poziom mikrocz\u0105steczek wzrasta w po\u0142\u0105czeniu z wieloma chorobami, jak równie\u017c w wyniku napr\u0119\u017ce\u0144 \u015bcinaj\u0105cych wywo\u0142anych przez p\u0119cherzyki we krwi. Wed\u0142ug hipotezy roboczej, pewne mikrocz\u0105steczki (prawdopodobnie wywo\u0142ane przez p\u0119cherzyki gazu oboj\u0119tnego) mog\u0105 inicjowa\u0107, by\u0107 znacznikiem lub wp\u0142ywa\u0107 na reakcj\u0119 w postaci stanu zapalnego, który prowadzi do DCS. Badania wykraczaj\u0105 poza czysty model p\u0119cherzykowy. Wprawdzie p\u0119cherzyki we krwi graj\u0105 g\u0142ówn\u0105 rol\u0119 w powstawaniu DCS, ale ich obecno\u015b\u0107 lub nieobecno\u015b\u0107 nie pozwala niezawodnie przewidywa\u0107 wyst\u0105pienie symptomów DCS. Badaj\u0105c ten problem na poziomie molekularnym mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o DCS, dostarczaj\u0105c wiedzy, która zwi\u0119kszy efektywno\u015b\u0107 zapobiegania i leczenia tej choroby.<\/p>\n
Tlen hiperbaryczny (ang. Hyperbaric oxygen, HBO) jest ostatecznym sposobem leczenia DCS i AGE. Zanim to nast\u0105pi podanie poszkodowanemu do oddychania 100 procentowy tlen mo\u017ce przyspieszy\u0107 wyp\u0142ukiwanie gazu oboj\u0119tnego z organizmu i z\u0142agodzi\u0107 symptomy, zwi\u0119kszaj\u0105c przy tym efektywno\u015b\u0107 leczenia.<\/p>\n
Najcz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 pocz\u0105tkowe leczenie w komorze hiperbarycznej wed\u0142ug tabeli leczenia U.S. Navy Treatment Table 6. W zale\u017cno\u015bci od statusu pacjenta, takie leczenie mo\u017ce by\u0107 rozszerzone lub powtórzone. DCI jest leczone z tak\u0105 sam\u0105 efektywno\u015bci\u0105 w jedno- lub wieloosobowych komorach hiperbarycznych. Jednoosobowa komora s\u0142u\u017cy tylko jednemu pacjentowi i nie mo\u017ce mu towarzyszy\u0107 personel medyczny. W komorach wieloosobowych mo\u017cna leczy\u0107 wielu pacjentów i mo\u017ce im towarzyszy\u0107 personel medyczny, co jest istotne w przypadku powa\u017cnego stanu pacjenta.<\/p>\n
Wypadki nurkowe mog\u0105 by\u0107 straszne. A kiedy podejrzewa si\u0119 DCI wielu nurków nie bierze pod uwag\u0119 innych wyja\u015bnie\u0144 dla symptomów. Aby upewni\u0107 si\u0119 , \u017ce inne powa\u017cne urazy czy choroby s\u0105 brane pod uwag\u0119, DAN zaleca, aby poszkodowany nurek podda\u0142 si\u0119 badaniu w najbli\u017cszym szpitalu. Je\u015bli faktycznie zdiagnozowano DCI, personel i – je\u015bli potrzeba – DAN zorganizuj\u0105 transport do w\u0142a\u015bciwego o\u015brodka hiperbarycznego.<\/p>\n
Wypadki nurkowe wywo\u0142uj\u0105 wiele pyta\u0144. Jak ju\u017c si\u0119 skontaktujesz ze s\u0142u\u017cbami ratowniczymi, zadwo\u0144 na lini\u0119 alarmow\u0105 DAN, pod numerem +39 06 4211 5685, lub zach\u0119\u0107 personel medyczny o\u015brodka do kontaktu z DAN. DAN mo\u017ce udzieli\u0107 informacji medyczne jak równie\u017c pomóc w planowaniu i koordynacji ewakuacji medycznej.<\/p>\n
Prawo Boyle’a<\/strong>: przy sta\u0142ej temperaturze, obj\u0119to\u015b\u0107 danego gazu jest odwrotnie proporcjonalna do ci\u015bnienia otoczenia. Prawo Daltona<\/strong>: Ca\u0142kowite ci\u015bnienie wywo\u0142ane przez mieszanin\u0119 gazów jest równe sumie ci\u015bnienia parcjalnego ka\u017cdego gazu w mieszaninie. Prawo Henry’ego<\/strong>: W sta\u0142ej temperaturze ilo\u015b\u0107 gazu, który rozpuszcza si\u0119 w cieczy jest wprost proporcjonalna do ci\u015bnienia parcjalnego gazu ponad powierzchni\u0105 cieczy. W kategoriach fizjologicznych, to ci\u015bnienie wyst\u0119puje w naszych p\u0142ucach w porównaniu do ci\u015bnienia gazu w naszej krwi. Choroby ci\u015bnieniowe (lub zaburzenia ci\u015bnieniowe, ang. decompression illness, DCI) s\u0105 fascynuj\u0105cymi stanami, które czaj\u0105 si\u0119 gdzie\u015b z ty\u0142u g\u0142owy, przypominaj\u0105c nam, \u017ce jeste\u015bmy wra\u017cliwi na…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11375008,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[388],"tags":[],"authors":[1532],"class_list":["post-11386653","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly","authors-nicholas-bird-m-d-mmm-pl_pl"],"acf":[],"yoast_head":"\n
Aby utrzyma\u0107 sta\u0142\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 p\u0142uc podczas zanurzania si\u0119 podczas nurkowania, wdychamy proporcjonalnie wi\u0119cej moleku\u0142 gazu z ka\u017cdym oddechem.<\/em><\/p>\n
Gdy z ka\u017cdym oddechem wdychamy wi\u0119cej moleku\u0142 gazu podczas zanurzania, potencjalny wp\u0142yw zwi\u0119kszonego ci\u015bnienia parcjalnego staje si\u0119 wa\u017cny. Narkoza azotowa wynika ze zwi\u0119kszonego ci\u015bnienia parcjalnego azotu.<\/em><\/p>\n
Im wi\u0119ksze jest ci\u015bnienie gazu w naszych p\u0142ucach tym wi\u0119cej gazu rozpu\u015bci si\u0119 w naszej krwi i tkankach. To jest podstawa choroby dekompresyjnej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"