Wi\u0119cej b\u0142\u0119dów pope\u0142niono z powodu niew\u0142a\u015bciwej \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej i podj\u0119cia „dobrej decyzji”, ni\u017c dobrej \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej i podj\u0119cia „z\u0142ej decyzji”. Z tego powodu nale\u017cy rozwija\u0107 efektywn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacyjn\u0105. Nie jeste\u015b w stanie skupi\u0107 na czym\u015b WI\u0118CEJ uwagi, ale mo\u017cesz upewni\u0107 si\u0119, \u017ce Twoja uwaga jest skierowana w odpowiednim kierunku<\/p>\n
Garth Lock, w\u0142a\u015bciciel i dyrektor The Human Diver podczas wyk\u0142adu online i z osobistym udzia\u0142em uczestników dotycz\u0105cego czynników ludzkich w nurkowaniu<\/em><\/p>\n Grasz w szachy? Kluczem do wygrania partii jest obserwowanie, co si\u0119 dzieje na planszy i przewidywanie kolejnych ruchów. Jest to analogia do tego, czym jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacyjna: efekt wykorzystania krótkotrwa\u0142ych, strategicznych procesów poznawczych. Z perspektywy nurkowania jest to proces postrzegania elementów \u015brodowiska i zdarze\u0144 pod wod\u0105, ich zrozumienie i ocena ich znaczenia w przestrzeni i w czasie oraz wykorzystanie ich do przewidzenia ich potencjalnej roli w przysz\u0142o\u015bci, np. jako co\u015b pozytywnego, zagro\u017cenie lub co\u015b, co nie ma wielkiego znaczenia. Poniewa\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacyjna jest podstaw\u0105 efektywnego podejmowania decyzji, jej brak mo\u017ce prowadzi\u0107 do b\u0142\u0119du ludzkiego, który jest jednym z g\u0142ównych przyczyn wypadków nurkowych.<\/p>\n Nurkowie sp\u0119dzaj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego podwodnego \u017cycia na nurkowaniach szkoleniowych lub nieszkoleniowych. Celem nurkowa\u0144 szkoleniowych jest rozwini\u0119cie nowych umiej\u0119tno\u015bci, aby stopniowo przechodzi\u0107 na coraz wy\u017cszy poziom piramidy Domku z Kart<\/a>. \u015awiadomo\u015b\u0107 sytuacyjna znajduje si\u0119 na samej górze, poniewa\u017c tylko nurek, który opanowa\u0142 wszystkie inne podstawowe elementy (kontrol\u0119 oddychania, p\u0142ywalno\u015b\u0107, trym, techniki nap\u0119du i \u015bwiadomo\u015b\u0107, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 inni cz\u0142onkowie ekipy) jest w stanie zwraca\u0107 uwag\u0119 na otoczenie. Kiedy nurek opanuje podstawy na wst\u0119pnych kursach, kolejne szkolenia maj\u0105 na celu zapewnienie bezpiecze\u0144stwa i utrwalenia w pami\u0119ci d\u0142ugotrwa\u0142ej prawid\u0142owej reakcji na potencjalne problemy: co zrobi\u0107, je\u015bli sko\u0144czy mi si\u0119 powietrze, co zrobi\u0107 w razie awarii sprz\u0119tu, co zrobi\u0107 w przypadku rozdzielenia si\u0119 cz\u0142onków ekipy, co zrobi\u0107, je\u015bli omin\u0119 przystanek dekompresyjny, co zrobi\u0107, je\u015bli nagle widoczno\u015b\u0107 spadnie do zera, itd… Podstawy tego modelu zosta\u0142y po raz pierwszy opisane w ksi\u0105\u017cce “Basic Cave Diving: A Blueprint for Survival<\/a>” (1979) napisanej przez legendarnego odkrywc\u0119 jaski\u0144 Shecka Exleya. Obejmuj\u0105 one okre\u015blenie zakresu wiedzy, opanowanie odpowiednich reakcji i opracowanie szkole\u0144 bior\u0105c pod uwag\u0119 przesz\u0142e b\u0142\u0119dy ludzkie i analiz\u0119 wypadków.<\/p>\n G\u0142ówn\u0105 warto\u015bci\u0105 rozwijania takich modeli w pami\u0119ci d\u0142ugotrwa\u0142ej nurków jest fakt, \u017ce nie czuj\u0105 si\u0119 oni przyt\u0142oczeni nadmiarem informacji – nie musz\u0105 wymy\u015bla\u0107 rozwi\u0105zania problemu pod presj\u0105 czasu, ale mog\u0105 polega\u0107 na zbiorze prze\u0107wiczonych reakcji: jedna sytuacja oznacza jedno dzia\u0142anie. Wad\u0105 jest jednak to, \u017ce osi\u0105gni\u0119cie takiego automatyzmu dzia\u0142ania wymaga wielu powtórze\u0144. Dlatego w niektórych agencjach szkoleniowych nurkowie musz\u0105 regularnie przechodzi\u0107 proces ponownej oceny. Je\u017celi dana organizacja nie wymaga tego od nurków, instruktorzy zalecaj\u0105 kursantom, aby regularnie po\u015bwi\u0119cali kilka minut pod koniec nurkowania na \u0107wiczenie umiej\u0119tno\u015bci zapewniaj\u0105cych bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n Nurkowanie dla przyjemno\u015bci to kolejna okazja dla nurków do nabierania do\u015bwiadczenia, które jest podstaw\u0105 do rozwijania odpowiedniej \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej i wykorzystania jej do przewidywania tego, co si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107. Zbyt wielu nurków chwali si\u0119 liczb\u0105 zalogowanych nurkowa\u0144, które wykonali, ale sama liczba rzadko odzwierciedla prawdziwe do\u015bwiadczenie danej osoby. Wykonanie tysi\u0105ca nurkowa\u0144 w tym samym jeziorze tu\u017c obok bazy nurkowej nie sprawi, \u017ce kto\u015b b\u0119dzie potrafi\u0142 nurkowa\u0107 na wraku na Morzu Pó\u0142nocnym. Aby nabra\u0107 odpowiedniego do\u015bwiadczenia, nale\u017cy nurkowa\u0107 cz\u0119sto i w ró\u017cnych \u015brodowiskach, które stawiaj\u0105 nurkowi inne wyzwania, np. wej\u015bcie i wyj\u015bcie z wody, pr\u0105dy, temperatura, widoczno\u015b\u0107, g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, itp. Im wi\u0119ksze jest do\u015bwiadczenie nurka, tym bardziej prawdopodobne jest, \u017ce b\u0119dzie potrafi\u0107 powi\u0105za\u0107 to, co widzi z czym\u015b, co zna i szybko wybra\u0107 odpowiedni\u0105 reakcj\u0119.<\/p>\n Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce samo powtarzanie do\u015bwiadczenia bez solidnego i odpowiedniego przygotowania mo\u017ce zaburzy\u0107 zrozumienie sytuacji. Przypomina to alegori\u0119 Platona opisuj\u0105c\u0105 grup\u0119 ludzi, którzy sp\u0119dzili ca\u0142e swoje \u017cycie w jaskini przykuci do \u015bciany. Wi\u0119\u017aniowie s\u0105 zwróceni w stron\u0119 \u015bciany obserwuj\u0105c cienie obiektów przesuwaj\u0105cych si\u0119 przed ogniem, który znajduje si\u0119 za nimi i nadaj\u0105c im nazwy. Cienie te s\u0105 dla wi\u0119\u017aniów realne, poniewa\u017c nigdy nie do\u015bwiadczyli niczego innego, ale nie s\u0105 one dok\u0142adnym przedstawieniem rzeczywistego \u015bwiata – reprezentuj\u0105 fragment rzeczywisto\u015bci, które zazwyczaj postrzegamy naszymi zmys\u0142ami. Te same obiekty pokazane w s\u0142o\u0144cu pokazuj\u0105 prawdziw\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, któr\u0105 mo\u017cemy dostrzec tylko rozumem. Bez edukacji nawet du\u017ce do\u015bwiadczenie mo\u017ce mie\u0107 negatywny wp\u0142yw na nasze postrzeganie rzeczywisto\u015bci. Odnosz\u0105c to do \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej, je\u015bli percepcja nurka zostanie zaburzona przez brak szkole\u0144, zarówno przetwarzanie informacji, jak i ich wykorzystanie do przewidywania tego, co si\u0119 wydarzy mo\u017ce by\u0107 zniekszta\u0142cone i prowadzi\u0107 do niebezpiecznych konsekwencji.<\/p>\n Istniej\u0105 dwa rodzaje czynników, które mog\u0105 zaburzy\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacyjn\u0105 danej osoby: fundamentalne i kontekstowe. Zaburzenia fundamentalne nawi\u0105zuj\u0105 do wi\u0119\u017aniów w alegorii Platona. Mimo \u017ce nurkowie powtarzaj\u0105 swoje do\u015bwiadczenia, ze wzgl\u0119du na brak edukacji przez ca\u0142y czas b\u0142\u0119dnie postrzegaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 i boj\u0105 si\u0119 spróbowa\u0107 czego\u015b innego. Nurkowanie z jedn\u0105 butl\u0105 na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu metrów lub wi\u0119cej bez zaplanowania dekompresji jest jednym z wielu przyk\u0142adów. Takie nurkowanie jest postrzegane jako „normalne” i dozwolone przez lokalne przepisy bez rozpoznania, interpretacji i oceny zwi\u0105zanego z nim ryzyka. Brak zrozumienia tego ryzyka uniemo\u017cliwia przewidywanie tego, co si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107 i prowadzi do z\u0142ych decyzji.<\/p>\n Zaburzenia kontekstowe s\u0105 bardziej przej\u015bciowym stanem umys\u0142u, w którym indywidualne czynniki, takie jak stres, zbyt du\u017ce obci\u0105\u017cenie mentalne, zm\u0119czenie czy poziom skomplikowania zada\u0144 wp\u0142ywaj\u0105 na stan umys\u0142u nurka i prowadz\u0105 do pope\u0142nienia przez niego b\u0142\u0119du i w ko\u0144cu do wypadku. Jedn\u0105 z zalet nurkowania w ekipie (jak opisano to w poprzednim artykule z cyklu „Domek z kart”) jest zapobieganie takim zaburzeniom kontekstowym u nurka dodaj\u0105c kolejn\u0105 osob\u0119, która analizuje sytuacj\u0119 – czyli „dodatkowy mózg”. Oprócz indywidualnej \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej wa\u017cne jest rozwini\u0119cie wspólnej \u015bwiadomo\u015bci w zespole nurkowym. Dodatkowo nurkowie ró\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 pod wzgl\u0119dem zdolno\u015bci rozwijania tej \u015bwiadomo\u015bci. Udzia\u0142 w tym samym szkoleniu nie gwarantuje, \u017ce ró\u017cne osoby osi\u0105gn\u0105 ten sam poziom \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej, poniewa\u017c ich wra\u017cliwo\u015b\u0107 i sposób nadawania sensu rzeczywisto\u015bci maj\u0105 wp\u0142yw na proces podejmowania decyzji. Poziom \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej ka\u017cdego cz\u0142onka zespo\u0142u wymagany do spe\u0142nienia przydzielonych mu zada\u0144 w planie nurkowania okre\u015bla sukces lub niepowodzenie misji. Aby optymalnie zaplanowa\u0107 nurkowanie nale\u017cy okre\u015bli\u0107 mocne i s\u0142abe strony ka\u017cdego cz\u0142onka ekipy i przypisa\u0107 mu odpowiednie role.<\/p>\n Omówienie po nurkowaniu jest kluczowe do rozwijania zrozumienia i wspólnej \u015bwiadomo\u015bci sytuacyjnej: ka\u017cdy nurek przedstawia swoj\u0105 interpretacj\u0119 ró\u017cnych sytuacji, które zdarzy\u0142y si\u0119 podczas nurkowania i procesu podejmowania decyzji w celu analizy sukcesu lub niepowodzenia tego nurkowania.<\/p>\n \u015awiadomo\u015b\u0107 sytuacyjna to najwy\u017csza karta w „Domku z kart”, który opisuje podstawy nurkowania – jest asem w ca\u0142ej talii. W walce powietrznej „Czynnik asa” (Ace Factor) jest okre\u015blany jako umiej\u0119tno\u015b\u0107 kontrolowania wszystkiego, co si\u0119 dzieje w najbli\u017cszym otoczeniu. Nurkowanie jest nieco bardziej pokojow\u0105 aktywno\u015bci\u0105, ale \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacyjna zarówno ka\u017cdego nurka jak i ca\u0142ego zespo\u0142u wyznacza granic\u0119 mi\u0119dzy wyobra\u017ceniem sobie a dostrzeganiem, mi\u0119dzy dzia\u0142aniem a reagowaniem, czy mi\u0119dzy nurkiem, którzy prze\u017cyje a tym, który zostanie poszkodowany w wypadku. Jak powiedzia\u0142 Sheck Exley: „Prze\u017cycie zale\u017cy od umiej\u0119tno\u015bci powstrzymania niepokoju i zast\u0105pienia go przez spokojne, jasne, szybkie i odpowiednie rozumowanie”.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n O autorze<\/span><\/strong><\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1083\/divers1500.jpg\")
<\/em><\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1083\/diver1500.jpg\")
<\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1083\/diver2-1500.jpg\")
<\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1083\/divers2-1500.jpg\")
<\/p>\n
\n