W 1999 roku dwóch badaczy, David Dunning i Justin Kruger opublikowa\u0142o artyku\u0142<\/a>1<\/sup> wyja\u015bniaj\u0105cy te anegdoty z naukowego punktu widzenia. Badacze przeprowadzili test, w którym poprosili uczestników o ró\u017cnym poziomie umiej\u0119tno\u015bci, aby przewidzieli, jak poradz\u0105 sobie podczas serii egzaminów akademickich. Krótko mówi\u0105c Dunning i Kruger doszli do wniosku, \u017ce osoby o niskim poziomie umiej\u0119tno\u015bci za ka\u017cdym razem przecenia\u0142y swoje dokonania, natomiast osoby o wy\u017cszych kwalifikacjach przewidywa\u0142y je bardziej dok\u0142adnie, a nawet nieco je zani\u017ca\u0142y.<\/p>\n Internauci odnale\u017ali wyniki tego badania i zmienili je w memy. Poszli nawet tak daleko, \u017ce stworzyli fantazyjnie ukszta\u0142towan\u0105 krzyw\u0105 i nadali nazwy konkretnym odcinkom, aby pokaza\u0107 wzrost, spadek i ponowny wzrost pewno\u015bci siebie osoby, która czego\u015b si\u0119 uczy. S\u0105 to: Góra g\u0142upoty, Dolina desperacji, Zbocze o\u015bwiecenia i P\u0142askowy\u017c rozwoju.<\/p>\n Ilustracja 1: Prawdopodobnie widzia\u0142e\u015b ju\u017c co\u015b takiego. To nie jest dok\u0142adne przedstawienie tego, co powiedzieli Dunning i Kruger.<\/em><\/p>\n Memy odnios\u0142y taki sukces, \u017ce znalaz\u0142y si\u0119 nawet w programach szkole\u0144 z doradztwa i zarz\u0105dzania firm\u0105. Efekt jest taki, \u017ce wielu ludzi, którzy zap\u0142acili du\u017ce pieni\u0105dze za swoj\u0105 edukacj\u0119 wierzy, i\u017c s\u0105 one doskona\u0142\u0105 ilustracj\u0105 fenomenu wyst\u0119puj\u0105cego w realnym \u015bwiecie. Wielu z nas w jakim\u015b momencie z pewno\u015bci\u0105 widzia\u0142o podobne memy odnosz\u0105ce si\u0119 do nurkowania.<\/p>\n Memy rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 nie dlatego, \u017ce s\u0105 prawdziwe, ale dlatego, \u017ce przyci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119. Ten zamieszczony powy\u017cej jest \u015bwietnym przyk\u0142adem, poniewa\u017c przypomina nam o pikantnych anegdotach, których wszyscy lubimy s\u0142ucha\u0107. Ka\u017cdy zna histori\u0119 o „tym facecie” (spójrzmy prawdzie w oczy – najcz\u0119\u015bciej to m\u0119\u017cczy\u017ani staj\u0105 si\u0119 bohaterami historii wielkiej g\u0142upoty), ale przy odrobinie sceptycyzmu szybko przekonamy si\u0119, dlaczego absolutnie nie powinni\u015bmy ufa\u0107 naszemu osobistemu do\u015bwiadczeniu, kiedy oceniamy twierdzenia naukowe.<\/p>\n Ilustracja 2: Ten wykres przedstawia oryginalne wyniki bada\u0144 Dunninga i Krugera. Góra g\u0142upoty i Dolina desperacji nie zosta\u0142y oczywi\u015bcie uwzgl\u0119dnione. <\/span><\/span><\/em><\/p>\n Je\u015bli polegamy na swoim do\u015bwiadczeniu, ogromnym problemem jest to, \u017ce nasze zapami\u0119tywanie informacji jest wybiórcze. Zbyt du\u017ca pewno\u015b\u0107 siebie rodzi niezapomniane historie, podczas gdy niepewno\u015b\u0107 pozostaje niezauwa\u017cona. Ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142 o Bobie, nurku OWD, który wp\u0142yn\u0105\u0142 do jaskini z ga\u015bnic\u0105 przekszta\u0142con\u0105 w butl\u0119 nurkow\u0105. Kiedy odnaleziono jego cia\u0142o, wywo\u0142a\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 sensacj\u0119. Nikt za to nie s\u0142ysza\u0142 o Alice, jego kole\u017cance z klasy, która tak bardzo nie wierzy\u0142a w swoje umiej\u0119tno\u015bci, \u017ce niestety nigdy wi\u0119cej nie zanurkowa\u0142a. Bobowie tego \u015bwiata staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego do\u015bwiadczenia, o Alicjach szybko zapominamy.<\/p>\n Poniewa\u017c rozmy\u015bla\u0142em o tym przez jaki\u015b czas, z entuzjazmem dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce nie tylko zwyk\u0142e zrozumienie efektu Dunninga-Krugera, ale i g\u0142ówny wniosek znalaz\u0142 si\u0119 w ogniu krytyki<\/a> ze strony naukowców2<\/sup>. Jej punktem kulminacyjnym by\u0142 artyku\u0142 w The Psychologist<\/a> z marca 2022 roku i odpowied\u017a<\/a> Davida Dunninga w kolejnym wydaniu. Krytyka opiera si\u0119 na tezie, \u017ce efekt Dunninga-Krugera nie wynika z ludzkiej psychologii, ale z czynnika wp\u0142ywaj\u0105cego na statystyk\u0119, który nie by\u0142 planowany, ale wyst\u0105pi\u0142 ze wzgl\u0119du na sposób przeprowadzenia eksperymentu i oceny danych przez badaczy.<\/p>\n Relatywnie dost\u0119pn\u0105 (i eleganck\u0105) wersj\u0119 tej krytyki opublikowa\u0142 kanadyjski ekonomista Blair Fix w po\u015bcie na blogu zatytu\u0142owanym „The Dunning-Kruger Effect is Autocorrelation<\/a>” (kwiecie\u0144 2022).<\/p>\n „Efekt Dunninga-Krugera jest obecny równie\u017c w zbiorach danych, w których nie powinno go by\u0107. Przyk\u0142adowo, je\u017celi starannie dobierzesz losowe dane w taki sposób, aby nie obejmowa\u0142y efektu Dunninga-Krugera, on i tak si\u0119 pojawi. Powód jest \u017cenuj\u0105co prosty: efekt Dunninga-Krugera nie ma nic wspólnego z ludzk\u0105 psychologi\u0105. Jest on niepo\u017c\u0105danym czynnikiem ujawniaj\u0105cym si\u0119 w statystyce – niesamowitym przyk\u0142adem autokorelacji.<\/p>\n […] Linia nazwana „rzeczywiste wyniki testu” pokazuje przeci\u0119tny percentyl z ka\u017cdego kwartylu wyniku testu (wiem, brzmi to bardzo skomplikowanie). Wszystko wygl\u0105da dobrze, dopóki nie zdamy sobie sprawy, \u017ce Dunning i Kurger tak naprawd\u0119 koreluj\u0105 wynik testu (x) z nim samym”.<\/p>\n Ilustracja 3: Chmura przypadkowych danych i te same dane po wprowadzeniu autokorelacji. \u0179ród\u0142o: „<\/em>The Dunning-Kruger Effect is Autocorrelation<\/em><\/a>”<\/em><\/p>\n Po mojej pocz\u0105tkowej ekscytacji w ko\u0144cu zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce rozumiem matematyk\u0119 na tyle, aby ten argument mnie przekona\u0142, ale nie na tyle, \u017ceby go zweryfikowa\u0107. Fakt, \u017ce krytyka Fixa i innych osób potwierdzi\u0142a co\u015b, w co i tak chcia\u0142em wierzy\u0107<\/em> nie pomog\u0142a – by\u0107 mo\u017ce by\u0142 to ten sam rodzaj pu\u0142apki my\u015blenia, która sprawia, \u017ce ludzie akceptuj\u0105 zniekszta\u0142con\u0105 wersj\u0119 twierdzenia Dunninga i Krugera przedstawion\u0105 w memach. A mo\u017ce by\u0142em coraz bardziej przekonany o tym, \u017ce efekt Dunninga-Krugera jest nieprawdziwy i w swojej ignorancji coraz bardziej zbli\u017ca\u0142em si\u0119 do szczytu Góry g\u0142upoty?<\/p>\n Poprosi\u0142em o pomoc eksperta, Dr. Stephana Boesa, starszego urz\u0119dnika w Biurze statystycznym w regionie Nadrenia Pó\u0142nocna-Westfalia w Niemczech3<\/sup>, który tak oceni\u0142 krytyk\u0119 Fixa: „Autokorelacja na pewno tam wyst\u0119puje. Bez sprawdzenia danych nie umiem dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107, na ile wyja\u015bnia ona ten efekt, ale wygl\u0105da to przekonuj\u0105co. Jednak pojawia si\u0119 tam jeszcze jeden problem: osoby bior\u0105ce udzia\u0142 w eksperymencie nie zosta\u0142y tak naprawd\u0119 poproszone o wyra\u017cenie opinii dotycz\u0105cej w\u0142asnych kompetencji, ale o to, aby przewidzia\u0142y, jak dobrze im pójdzie w porównaniu do innych uczestników.<\/em> Nale\u017cy zwróci\u0107 uwag\u0119 na dwie kwestie. Po pierwsze, aby to przewidzie\u0107, uczestnicy musieliby zna\u0107 poziom umiej\u0119tno\u015bci innych osób rozwi\u0105zuj\u0105cych test. Po drugie klasyfikacja porównawcza nie za bardzo nadaje si\u0119 do opisania rozk\u0142adu wyników dla wi\u0119kszo\u015bci zada\u0144 wykonywanych w realnym \u017cyciu – zazwyczaj jest kilka osób, które zawsze wypadaj\u0105 \u017ale i kilka, które zawsze robi\u0105 wszystko \u015bwietnie, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestników plasuje si\u0119 po\u015brodku, poniewa\u017c w jednym te\u015bcie mog\u0105 wypa\u015b\u0107 lepiej ni\u017c inni, a w drugim gorzej. Sposób, w jaki Dunning i Kruger przedstawiaj\u0105 swoje dane zupe\u0142nie tego nie uwzgl\u0119dnia”.<\/p>\n Ocena Boesa powi\u0105zana jest z inn\u0105 krytyk\u0105 efektu Dunninga-Krugera. W badaniu opublikowanym w 2020 roku<\/a> autorzy Gilles E. Gignac i Marcin Zajenkowski odkryli, \u017ce syndrom ponadprzeci\u0119tno\u015bci <\/em>(znany równie\u017c jako z\u0142udzenie ponadprzeci\u0119tno\u015bci<\/em><\/a>) lepiej wyja\u015bnia rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy przewidywanym i rzeczywistym wykonaniem zadania w porównaniu do innych osób ni\u017c wyniki eksperymentu Dunninga i Krugera. Z\u0142udzenie ponadprzeci\u0119tno\u015bci polega na tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi uwa\u017ca si\u0119 za m\u0105drzejszych, bardziej kompetentnych, lepszych kierowców itp. ni\u017c przeci\u0119tna osoba (co jest niemo\u017cliwe, poniewa\u017c 50% ludzi z definicji jest poni\u017cej \u015bredniej).<\/p>\n W \u015bwietle tej informacji pomys\u0142 wykorzystania wyników bada\u0144 Dunninga i Krugera w nurkowaniu wydaje si\u0119 dyskusyjny. Na pocz\u0105tek nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce opisywanie umiej\u0119tno\u015bci nurków jako klasyfikacji porównawczej jest niezbyt pomocne. Nie ma znaczenia, czy na kursie Advanced Open Water Diver by\u0142e\u015b w górnym czy dolnym kwartylu. Wa\u017cne jest, aby Twoje umiej\u0119tno\u015bci by\u0142y adekwatne do wykonywanych przez Ciebie nurkowa\u0144 – czyli chodzi o umiej\u0119tno\u015bci w kategoriach bezwzgl\u0119dnych, a nie w porównaniu do czego\u015b. Nawet gdyby\u015bmy to zignorowali i chcieli zastosowa\u0107 odkrycie Dunninga i Krugera bez dalszej analizy, w gr\u0119 wchodz\u0105 inne czynniki ludzkie. Uczestniczy\u0142em kiedy\u015b w seminarium PADI dotycz\u0105cym minimalizacji ryzyka, na którym wyk\u0142adowca podkre\u015bla\u0142, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wypadków nurkowych podczas szkole\u0144 nie zdarza si\u0119 instruktorom, którzy w\u0142a\u015bnie sko\u0144czyli kurs instruktorski i my\u015bl\u0105, \u017ce wszystko wiedz\u0105. Wypadki cz\u0119\u015bciej przytrafiaj\u0105 si\u0119 do\u015bwiadczonym instruktorom, którzy popadaj\u0105 w samozadowolenie.<\/p>\n Co mamy w takim razie zrobi\u0107, kiedy w sali szkoleniowej lub przy piwie nasz instruktor lub partner nurkowy przypadkiem wspomni o efekcie Dunninga-Krugera lub Górze g\u0142upoty? Mo\u017cemy zerwa\u0107 si\u0119 na równe nogi i wyg\u0142osi\u0107 mow\u0119 o tym, \u017ce efekt Dunninga-Kurgera wcale nie jest tym, czym si\u0119 wydaje i \u017ce przeczytali\u015bmy w Alert Diver, <\/em>i\u017c by\u0107 mo\u017ce efekt ten w ogóle nie istnieje, a gdyby nawet istnia\u0142 to i tak prawdopodobnie nie mogliby\u015bmy zastosowa\u0107 go do nurkowania.<\/p>\n Je\u015bli jednak nie chcesz sp\u0119dzi\u0107 reszty wieczoru debatuj\u0105c nad metodologi\u0105 ilo\u015bciowych bada\u0144 psychologicznych, regresj\u0105 do \u015bredniej i artefaktami w statystyce, które powstaj\u0105 poprzez stworzenie wykresu z lini\u0105 x <\/em>i (x-y), <\/em>gdzie x <\/em>i y <\/em>maj\u0105 taki sam ograniczony zakres warto\u015bci, lepsz\u0105 alternatyw\u0105 b\u0119dzie interpretacja wyników bada\u0144 Dunniga i Krugera nie dos\u0142ownie, ale w przeno\u015bni – jako uwarunkowanej kulturowo, krótkiej wersji opowie\u015bci, która ma nas przestrzega\u0107 przed zbyt niskim ocenianiem trudno\u015bci zadania do wykonania. Efekt Dunninga-Krugera by\u0107 mo\u017ce nie jest prawdziwy, ale w nurkowaniu i w innych dziedzinach cz\u0119sto mamy do czynienia z nadmiern\u0105 pewno\u015bci\u0105 siebie i zazwyczaj jest ona bardziej niebezpieczna ni\u017c jej przeciwie\u0144stwo. Zawsze powinni\u015bmy o tym pami\u0119ta\u0107.<\/p>\n Niech zbocza Twojej krzywej uczenia si\u0119 b\u0119d\u0105 g\u0142adkie i pe\u0142ne rado\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n 1 <\/sup>Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology<\/em>, 77<\/em>(6), 1121–1134. APA PsycNet<\/span><\/span><\/a><\/span><\/span> <\/p>\n 2 <\/sup>Nuhfer, Edward, Christopher Cogan, Steven Fleisher, Eric Gaze, and Karl Wirth. "Random Number Simulations Reveal How Random Noise Affects the Measurements and Graphical Portrayals of Self-Assessed Competency." Numeracy<\/em> 9, Iss. 1 (2016): Article 4. DOI: Random Number Simulations Reveal How Random Noise Affects the Measurements and Graphical Portrayals of Self-Assessed Competency<\/span><\/span><\/a><\/span><\/span> <\/p>\n Gilles E. Gignac, Marcin Zajenkowski, “The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artifact: Valid approaches to testing the hypothesis with individual differences data.” Intelligence<\/em>, Volume 80, 2020, 101449, ISSN 0160-2896, https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.intell.2020.101449.<\/a><\/p>\n Robert D. McIntosh and Sergio Della Sala, “The persistent irony of the Dunning-Kruger Effect.” The Psychologist, <\/em>Journal of the British Psychological Society, <\/em>vol. 35, March 2020, The persistent irony of the Dunning-Kruger Effect | BPS<\/span><\/span><\/a><\/span><\/span> <\/p>\n David Dunning, “The Dunning-Kruger effect and its discontents.” The Psychologist, <\/em>Journal of the British Psychological Society, <\/em>vol. 35, March 2020, https:\/\/www.bps.org.uk\/psychologist\/dunning-kruger-effect-and-its-discontents<\/a><\/p>\n 3<\/sup> Wyra\u017cone tutaj opinie s\u0105 osobiste i nie s\u0105 opiniami pracodawcy Dr. Boesa.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n O autorze<\/span><\/strong><\/p>\n Tim Blömeke uczy nurkowania rekreacyjnego i technicznego na Tajwanie i Filipinach. Jest zapalonym nurkiem jaskiniowym, wrakowym i CCR oraz redaktorem i t\u0142umaczem dla Alert Diver. Mieszka w Taipei na Tajwanie. Mo\u017cesz \u015bledzi\u0107 go na Instagramie: @timblmk<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1144\/fig1-1000.jpg\")
<\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1144\/fig2-1000.jpg\")
<\/p>\n![](\"\/wp-content\/uploads\/imgimport\/1144\/fig3-1000.jpg\")
<\/p>\n
\n
\n
\n